संविधान दिवस तथा राष्ट्रिय दिवस २०८३ को अवसरमा बाजुराको सदरमुकाम मार्तडीमा योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षासम्बन्धी बृहत् सचेतना शिविर आयोजना गरिएको छ।बडीमालिका नगरपालिकाको आयोजना तथा सामाजिक सुरक्षा कोष, अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन (आईएलओ), निड्स नेपाललगायत सरकारी तथा गैरसरकारी संस्था र साझेदार निकायको सहकार्यमा मार्तडीस्थित खुलामञ्चमा शुक्रबार एकदिने शिविर सञ्चालन गरिएको हो।

बिहान ९ बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म सञ्चालन भएको शिविरमा सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्ध हुने प्रक्रिया, नियमित योगदानको महत्व, योगदानकर्ताले प्राप्त गर्ने सुविधा तथा विभिन्न सामाजिक सुरक्षा योजनाबारे नागरिकलाई जानकारी दिइएको थियो। ‘सशक्त महिला, समृद्ध नेपाल’, युरोपियन युनियन, संयुक्त राष्ट्रसंघ, सामाजिक सुरक्षा नागरिक समाज सञ्जाल तथा निड्स नेपालको सहकार्य र समन्वयमा कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको आयोजकले जनाएको छ।

शिविरमा औपचारिक तथा अनौपचारिक क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिक, रोजगारदाता, स्वरोजगार व्यक्ति तथा वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीलाई सामाजिक सुरक्षा प्रणालीको दायरामा ल्याउने विषयमा समेत छलफल गरिएको थियो।

१ हजार १५५ जनाले लिए जानकारी

आयोजकका अनुसार शिविरबाट विभिन्न क्षेत्रका १ हजार १५५ जनाले सामाजिक सुरक्षासम्बन्धी जानकारी लिएका छन्। रोजगारदातातर्फ ५६ जना र स्वरोजगारतर्फ २५ जना गरी ८१ जनाको सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्धताका लागि प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ।त्यस्तै, अनौपचारिक क्षेत्रमा कार्यरत १७५ जना श्रमिकको सूची तयार गरी बडीमालिका नगरपालिकालाई हस्तान्तरण गरिएको छ। उक्त सूचीका आधारमा अनौपचारिक क्षेत्रका श्रमिकलाई क्रमशः सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा आबद्ध गराउन सहजीकरण गरिने जनाइएको छ।

सामाजिक सुरक्षा कोष : आजको योगदान, भोलिको सुरक्षा

रोजगारी र आम्दानी जीवनका महत्वपूर्ण आधार हुन्। तर रोजगारीमा रहँदा बिरामी पर्न सकिन्छ, दुर्घटना हुन सक्छ, अशक्तता आउन सक्छ वा वृद्धावस्थामा काम गर्न नसक्ने अवस्था पनि आउन सक्छ। यस्ता जोखिमका बेला आफू र आफ्नो परिवारलाई आर्थिक रूपमा सुरक्षित राख्ने उद्देश्यले सामाजिक सुरक्षा कोष (SSF) को व्यवस्था गरिएको हो।सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्ध भएर नियमित रूपमा योगदान गर्ने श्रमिक तथा अन्य योगदानकर्ताले आफूलाई आवश्यक पर्ने विभिन्न सामाजिक सुरक्षा सुविधा प्राप्त गर्न सक्छन्। यसले श्रमिकलाई काम गरिरहेको समयको सुरक्षा मात्र होइन, भविष्यमा आइपर्न सक्ने कठिन परिस्थितिका लागि समेत आर्थिक आधार तयार गर्न सहयोग गर्छ।

सामाजिक सुरक्षा कोष किन आवश्यक छ?

मानिसको आम्दानी सधैँ एउटै अवस्थामा रहँदैन। स्वास्थ्य समस्या, दुर्घटना, अशक्तता, मातृत्व, वृद्धावस्था वा मृत्युजस्ता घटनाले परिवारको आर्थिक अवस्था प्रभावित हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा सामाजिक सुरक्षा कोषबाट उपलब्ध हुने सुविधा श्रमिक तथा परिवारका लागि आर्थिक सहारा बन्न सक्छ।त्यसैले सामाजिक सुरक्षा भनेको केवल भविष्यका लागि पैसा जम्मा गर्ने व्यवस्था होइन। आवश्यक परेको समयमा सुरक्षा पाउने र भविष्यका लागि आधार तयार गर्ने प्रणाली हो।

योगदान गरेपछि के पाइन्छ?

सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्ध भई तोकिएका मापदण्ड पूरा गरेपछि योगदानकर्ताले विभिन्न सुविधा प्राप्त गर्न सक्छन्। यसमा मुख्य रूपमा स्वास्थ्य तथा औषधि उपचार, मातृत्व तथा शिशु स्याहार, दुर्घटना तथा अशक्तता सुरक्षा, आश्रित परिवार सुरक्षा, वृद्धावस्था तथा निवृत्तिभरण र उपदान लगायतका सुविधा छन्।बिरामी हुँदा उपचारको आवश्यकता पर्न सक्छ। कामकै क्रममा दुर्घटना भएर आम्दानी प्रभावित हुन सक्छ। योगदानकर्ताको मृत्यु हुँदा परिवार आर्थिक संकटमा पर्न सक्छ। यस्ता अवस्थालाई ध्यानमा राखेर सामाजिक सुरक्षा योजनाले योगदानकर्ता र उनका परिवारलाई विभिन्न किसिमको सुरक्षा प्रदान गर्ने व्यवस्था गरेको छ।

श्रमिकका लागि मात्र होइन, परिवारका लागि पनि

सामाजिक सुरक्षा कोषको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको यसको लाभ योगदानकर्तामा मात्र सीमित नहुनु हो। योगदानकर्ताको अवस्था र सम्बन्धित योजनाको मापदण्डअनुसार उनका आश्रित परिवारले समेत सुविधा पाउन सक्छन्।यसले श्रमिकलाई ‘मलाई केही भइहाले परिवारको अवस्था के होला?’ भन्ने जोखिमका बीच केही आर्थिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने आधार दिन्छ।

कसले आबद्ध हुन सक्छन्?

सामाजिक सुरक्षा कोषमा औपचारिक क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिक तथा रोजगारदाता, स्वरोजगार व्यक्ति र वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली सम्बन्धित योजनाअनुसार आबद्ध हुन सक्छन्। पछिल्लो समय अनौपचारिक क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिकलाई समेत सामाजिक सुरक्षाको दायरामा ल्याउने प्रयास भइरहेको छ।विशेषगरी दैनिक ज्यालादारी, स्वरोजगार तथा अन्य अनौपचारिक क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिक सामाजिक सुरक्षाबाट बाहिर रहन सक्ने भएकाले उनीहरूको पहिचान र आबद्धता महत्वपूर्ण विषय बनेको छ।

आजको सानो योगदान, भोलिको ठूलो सहारा

सामाजिक सुरक्षा कोषको मूल भावना नै ‘आज योगदान गरौँ, भोलि सुरक्षित बनौँ’ भन्ने हो। रोजगारीमा हुँदा नियमित रूपमा गरिएको योगदानले स्वास्थ्य, दुर्घटना, अशक्तता, परिवार र वृद्धावस्थामा आइपर्न सक्ने जोखिम सामना गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।त्यसैले सामाजिक सुरक्षा कोषलाई केवल रकम जम्मा गर्ने प्रणालीका रूपमा नभई श्रमिकको वर्तमानदेखि भविष्यसम्मको सामाजिक सुरक्षासँग जोडिएको व्यवस्था का रूपमा बुझ्न आवश्यक छ।सामाजिक सुरक्षा प्रणालीको पहुँच जति धेरै श्रमिक, स्वरोजगार व्यक्ति र वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीसम्म विस्तार हुन्छ, त्यति नै धेरै परिवार सामाजिक तथा आर्थिक जोखिमबाट सुरक्षित हुने आधार तयार हुन्छ।

बडीमालिका नगरपालिका सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्ध

शिविरकै अवसरमा बडीमालिका नगरपालिका सामाजिक सुरक्षा कोषमा रोजगारदाताका रूपमा आबद्ध भएको जानकारी दिइएको छ। निड्स नेपालका कार्यक्रम प्रबन्धक मिन शाहीका अनुसार नगरपालिकाले आफ्ना कर्मचारीलाई समेत तत्काल सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्ध गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।शाहीले स्थानीय तहले सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमको नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ने बताए। औपचारिक क्षेत्रका श्रमिकसँगै अनौपचारिक क्षेत्रका श्रमिक र स्वरोजगार व्यक्तिलाई समेत सामाजिक सुरक्षा योजनामा जोड्न स्थानीय तहबाट विशेष पहल आवश्यक रहेको उनको भनाइ थियो।

उनका अनुसार बाजुराबाट ठूलो संख्यामा युवा वैदेशिक रोजगारीमा जाने भएकाले विदेश जाने तयारीमा रहेका तथा वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीलाई पनि उपलब्ध व्यवस्थाअनुसार सामाजिक सुरक्षा योजनाबारे जानकारी गराउन आवश्यक छ।

नगर प्रमुख : सामाजिक सुरक्षा भविष्यसँग जोडिएको विषय

बडीमालिका नगरपालिकाका नगर प्रमुख अमरबहादुर खड्काले सचेतना शिविर नागरिकलाई सामाजिक सुरक्षा कोषबारे जानकारी दिने मात्र नभई आफ्नो श्रम, योगदान र भविष्य सुरक्षित गर्ने विषयमा सचेत गराउने अवसर भएको बताए।

उनले सामाजिक सुरक्षा प्रणालीको पहुँच विस्तार गर्न स्थानीय तहबाट आवश्यक सहजीकरण गरिने बताए। लक्षित श्रमिक तथा समूह पहिचान गरी उनीहरूलाई सामाजिक सुरक्षा योजनामा आबद्ध गराउन नगरपालिका प्रतिबद्ध रहेको उनको भनाइ थियो।

प्रजिअ निरौला : जानकारीको अभावमा धेरै श्रमिक बाहिर

प्रमुख जिल्ला अधिकारी डोरेन्द्र निरौलाले योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा नागरिकको अधिकारसँग जोडिएको विषय भएकाले यसबारे सबै नागरिकलाई जानकारी हुन आवश्यक रहेको बताए।

आबद्ध हुने प्रक्रिया, योगदान गर्ने तरिका र योजनाअनुसार प्राप्त हुने सुविधाबारे पर्याप्त जानकारी नहुँदा धेरै श्रमिक अझै सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा आबद्ध हुन नसकेको उनले बताए।

स्थानीय तह, सरकारी निकाय, रोजगारदाता, श्रमिक तथा सामाजिक क्षेत्रमा कार्यरत संघसंस्थाबीच समन्वय बढाएर सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्नेमा उनले जोड दिए।

आईएलओ : वर्तमानसँगै भविष्यको सुरक्षामा जोड

आईएलओ सामाजिक सुरक्षा प्रमुख तारा कडेलले योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा श्रमिक तथा योगदानकर्ताको वर्तमानसँगै भविष्यको सुरक्षासँग जोडिएको विषय भएको बताइन्।

रोजगारीको अवधिमा नियमित योगदान गर्दै जाँदा विभिन्न सामाजिक तथा आर्थिक जोखिमका बेला सुरक्षा प्राप्त गर्ने आधार निर्माण हुने भएकाले सामाजिक सुरक्षा प्रणालीको पहुँच व्यापक बनाउन आवश्यक रहेको उनको भनाइ थियो। उनले प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउन सरकार, स्थानीय तह, रोजगारदाता र योगदानकर्ताबीच सहकार्य आवश्यक रहेको बताइन्।

वैदेशिक रोजगारीमा जाने युवालाई पनि जानकारी आवश्यक

रोजगारीका लागि भारत तथा तेस्रो मुलुक जाने युवाको संख्या उल्लेख्य रहेकाले वैदेशिक रोजगारीलाई सामाजिक सुरक्षासँग अनिवार्य रूपमा जोड्नुपर्ने आवश्यकता रहेको छ ।

उनले विदेश जानुअघि श्रम स्वीकृति, बीमा, सामाजिक सुरक्षा तथा वैदेशिक रोजगारीसँग सम्बन्धित कानुनी व्यवस्थाबारे आवश्यक जानकारी लिनुपर्नेमा जोड दिए। वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीले उनले विदेश जानुअघि  सामाजिक सुरक्षा समेत उपलब्ध व्यवस्थाअनुसार सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा आबद्ध भएकाले उहाँहरुले निरन्तर गर्नु पर्ने  र यसबारे श्रमिक तथा उनीहरूका परिवारलाई जानकारी गराउन स्थानीयस्तरबाट प्रभावकारी पहल आवश्यक रहेको  छ।

परामर्श डेस्कमार्फत प्रत्यक्ष सहजीकरण

शिविरमा सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्ध हुने प्रक्रिया, आवश्यक कागजात, योगदान गर्ने तरिका तथा योजनाअनुसार प्राप्त हुने सुविधाबारे जानकारी दिन छुट्टै परामर्श डेस्क सञ्चालन गरिएको थियो।

सर्वसाधारणले आफ्ना जिज्ञासा राखेर सम्बन्धित प्रतिनिधिबाट प्रत्यक्ष परामर्श लिएका थिए। सहभागीलाई सामाजिक सुरक्षा कोषका सुविधा, आबद्ध हुने प्रक्रिया तथा उपलब्ध सेवासम्बन्धी जानकारीमूलक सामग्रीसमेत वितरण गरिएको थियो।

बडीमालिका नगरपालिकाकी नगर उपप्रमुख नन्दा कुमारी थापाले भौगोलिक रूपमा विकट बाजुरामा सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमबारे पर्याप्त जानकारी सबै नागरिकसम्म पुग्न नसकेको बताइन्। स्थानीयस्तरमै यस्ता सचेतना तथा परामर्श कार्यक्रम सञ्चालन गर्दा नागरिकले सेवा र सुविधाबारे प्रत्यक्ष जानकारी पाउनुका साथै आफ्ना जिज्ञासासमेत समाधान गर्न सक्ने उनले बताइन्।

संविधान दिवसलाई सामाजिक सुरक्षासँग जोडियो

बडीमालिका नगरपालिकाले संविधान दिवस तथा राष्ट्रिय दिवसलाई औपचारिक कार्यक्रममा मात्र सीमित नराखी नागरिकका अधिकार, राज्यबाट प्राप्त हुने सेवा–सुविधा तथा सामाजिक सुरक्षाका विषयमा जानकारी गराउने अवसरका रूपमा उपयोग गरेको जनाएको छ।

आगामी दिनमा सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमको पहुँच विस्तार गर्ने, अनौपचारिक क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिकको पहिचान गर्ने, स्वरोजगार व्यक्ति तथा रोजगारदातालाई योजनामा आबद्ध गराउने र वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीलाई समेत उपलब्ध व्यवस्थाअनुसार सामाजिक सुरक्षा प्रणालीसँग जोड्ने कार्यलाई निरन्तरता दिने नगरपालिकाले जनाएको छ।

नगर प्रमुख अमरबहादुर खड्काको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा प्रमुख जिल्ला अधिकारी डोरेन्द्र निरौला प्रमुख अतिथि रहेका थिए। कार्यक्रममा नगर उपप्रमुख नन्दा कुमारी थापा, प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत लोकराज जोशी, आईएलओका प्रतिनिधि अरविन्द लेखक, आईएलओ सामाजिक सुरक्षा प्रमुख तारा कडेल, निड्स नेपालका कार्यक्रम प्रबन्धक मिन शाही, सामाजिक सुरक्षा कोषका प्रतिनिधि, साझेदार संघसंस्थाका प्रतिनिधि, सुरक्षा निकायका प्रमुख तथा प्रतिनिधि, वडा अध्यक्षलगायतको सहभागिता थियो।

कार्यक्रमको सञ्चालन बडीमालिका नगरपालिकाका गैरसरकारी संघसंस्था फोकल पर्सन कृष्ण खड्काले गरेका थिए।

सचेतना शिविरमार्फत सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्ध हुने प्रक्रिया र योगदानबाट प्राप्त हुने सुविधाबारे नागरिकलाई प्रत्यक्ष जानकारी दिनुका साथै नयाँ योगदानकर्ता पहिचान र अनौपचारिक क्षेत्रका श्रमिकको विवरण संकलन गरिएको छ। आयोजकका अनुसार यसले बाजुरामा सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमको पहुँच विस्तारका लागि स्थानीयस्तरमा थप पहल गर्ने आधार तयार गरेको छ।